Qəbizlik: səbəbləri, fəsadları və nə vaxt həkimə müraciət etməli

Qəbizlik nədir? Qəbizlik zamanı nəcis ifrazı seyrəlir (adətən həftədə 3 dəfədən az olur), nəcis bərkləşir, ifraz gərginləşmə ilə keçir və ya tam boşalmama hissi qalır. Bu əlamətlər bir neçə həftədən uzun davam edirsə, xroniki qəbizlikdən danışılır.

Bağırsaq niyə “ikinci beyin” adlanır? Dr. Aslanova videosunda “mədə-bağırsaq ikinci beyindir” fikrini xatırladır. Bu ifadə bağırsağın öz sinir sistemi (enterik sinir sistemi) olması ilə bağlıdır. Bu sistem bağırsağın hərəkətini idarə edir və beyinlə sıx əlaqədədir. Ona görə stress və yuxu bağırsağın işinə, bağırsağın işi isə insanın ümumi vəziyyətinə təsir edə bilər.

Səbəblər. Dr. Aslanova qəbizliyin səbəbləri arasında bunları qeyd edir:

• yoğun bağırsağın anadangəlmə uzunluğu (“anadangəlmə uzun bağırsaq”);
• sinir sistemi ilə bağlı səbəblər, məsələn uşaqlarda nadir rast gəlinən anadangəlmə Hirşsprunq xəstəliyi;
• dərmanların təsiri, məsələn dəmir preparatları, güclü ağrıkəsicilər, bəzi turşuluq əleyhinə dərmanlar və antidepressantlar.

Çox rast gəlinən digər səbəblər bunlardır:

• qidada lifin (meyvə, tərəvəz, tam taxıl) az olması, az maye qəbulu, az hərəkət;
• tualet ehtiyacını tez-tez yubatmaq;
• uşaqlarda tualet təliminə keçid dövrü, bağçada və məktəbdə tualetdən çəkinmə, ağrılı ifrazdan sonra yaranan qorxu;
• qalxanabənzər vəzinin funksiyasının azalması, şəkərli diabet, hamiləlik.

Fəsadlar. Dr. Aslanova uzun sürən qəbizliyin cərrahi müdaxilə tələb edən vəziyyətlərə qədər gedə biləcəyini vurğulayır:

• anal çat və babasil — bərk nəcis və gərginləşmə səbəbindən yaranır, bəzi hallarda cərrahi müalicə tələb olunur;
• nəcis tıxacı və bağırsaq keçməzliyi — ağır hallarda baş verir və təcili cərrahi yardım tələb edə bilər;
• uşaqlarda — nəcisin saxlanması, ağrılı ifraz, alt paltarının çirklənməsi;
• qaraciyər xəstəliyi olanlarda — qaraciyər sirrozu olan xəstələrdə qəbizlik qaraciyər ensefalopatiyasını (beyin funksiyasının pozulmasını) kəskinləşdirən amillərdən biridir.

Nə vaxt həkimə müraciət etməli? Qəbizlik bir neçə həftədən uzun sürürsə, həkimə müraciət edin. Aşağıdakı hallarda müraciəti gecikdirməyin:

• nəcisdə qan və ya qara rəngli nəcis;
• səbəbsiz arıqlama, qanazlığı;
• 50 yaşdan sonra yeni başlayan qəbizlik və ya nəcis vərdişlərinin dəyişməsi;
• ailədə yoğun bağırsaq xərçəngi;
• uşaqlarda böyümə geriliyi, qusma, qarının şişməsi; yenidoğulmuşda ilk 48 saatda ilk nəcisin (mekoniumun) gecikməsi.

Həkim nə edir? Həkim əvvəlcə şikayətləri, qidalanmanı, qəbul edilən dərmanları və mövcud xəstəlikləri soruşur, müayinə aparır. Göstəriş olduqda qan analizləri (məsələn, qanazlığı və qalxanabənzər vəzi hormonları), nəcis analizləri və ya bağırsağın görüntüləmə müayinələri təyin edir. Qəbizliyin müayinə və müalicəsində çox vaxt qastroenteroloq, uşaqlarda pediatr, fəsadlar olduqda isə cərrah iştirak edir. Qəbizlik mədə-bağırsaq pozğunluqları sırasında Dr. Aslanovaya müraciət səbəblərindəndir.

Qəbizliyin qarşısını necə almaq olar?

• Hər gün meyvə, tərəvəz, tam taxıllı və paxlalı məhsullar yeyin.
• Kifayət qədər su için.
• Gündəlik fiziki aktivliyi artırın.
• Tualet ehtiyacını yubatmayın. Mümkünsə hər gün eyni vaxtda, məsələn səhər yeməyindən sonra tualetə getməyə çalışın.
• İşlətmə dərmanlarını uzun müddət həkim məsləhəti olmadan qəbul etməyin.

Video

Video YouTube-da, yeni pəncərədə açılır.

Mənbələr: Funksional qəbizlik üçün Roma IV meyarları; NICE-in qəbizlik üzrə tövsiyələri; ESPGHAN/NASPGHAN-ın uşaqlarda funksional qəbizlik üzrə tövsiyələri; qaraciyər ensefalopatiyası üzrə AASLD/EASL tövsiyələri.