Parazitar xəstəliklərin diaqnostikası və müalicəsi

Hansı parazitar xəstəliklər?

• Enterobioz (qıl qurdu) — xüsusilə 3–10 yaşlı uşaqlarda yayılır, əsas əlaməti gecə anal nahiyədə qaşınmadır. Enterobioz (qıl qurdu) 
• Askaridoz — nazik bağırsaqda yaşayan iri qurdlar. Yumurtalar torpaq və çirklənmiş qida ilə keçir. Askaridoz 
• Lyamblioz — nazik bağırsağın yuxarı hissəsində yaşayan mikroskopik parazit, çirklənmiş su, qida və əllərlə keçir. Lyamblioz 
• Teniarinxoz (öküz soliteri) — çiy və ya az bişmiş mal əti ilə keçən lent qurdu. Teniarinxoz 
• Exinokokkoz — qaraciyərdə və digər orqanlarda kist əmələ gətirir. Exinokokkoz 
• Toksoplazmoz — pişik nəcisi, çiy ət və torpaq vasitəsilə keçir, hamiləlikdə xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Toksoplazmoz 
• Leyşmanioz (dəri və visseral formalar) — qum milçəkləri vasitəsilə keçir. Leyşmanioz 
• Trixinelloz — çiy və ya yarımbişmiş donuz və ov əti ilə keçir. Trixinelloz 
• Opistorxoz — çiy və ya az bişmiş şirin su balığı ilə keçir, öd yollarına və qaraciyərə təsir edir. Opistorxoz 
• Amöbiaz — çirklənmiş su və qida ilə keçir. Amöbiaz 
• Qoturluq — gənələrin törətdiyi dəri xəstəliyi. Qoturluq 

Nə zaman müraciət etməli?

• Uşaqlarda gecə qaşınması, yuxusuzluq, diqqət zəifliyi, əsəbilik
• Səbəbsiz halsızlıq, tez yorulma, çəki artmaması və ya kəskin çəki itkisi
• Qarın ağrıları, ürəkbulanma, ağızdan su gəlməsi
• Dəri səpgiləri və qaşıntı, gecələr diş qıcama

Bu əlamətlər başqa xəstəliklərdə də olur. Parazitin olub-olmadığı yalnız analizlə müəyyən edilir.

Diaqnostika necə aparılır?

1. Anamnez və müayinə. Şikayətlər, qidalanma, ev heyvanları, səfərlər, ailədə oxşar şikayətlər soruşulur.
2. Nəcisin parazitoloji müayinəsi — parazit yumurtaları və kistlər axtarılır. Bir nümunə hər zaman kifayət etmir, bəzən fərqli günlərdə bir neçə nümunə lazım olur.
3. Perianal lent testi — enterobioz üçün. Səhər, yuyunmadan və tualetdən əvvəl götürülür, ardıcıl 3 dəfə təkrarlanır.
4. Qan analizləri — ümumi qan analizi (eozinofillər), ümumi IgE, göstəriş olduqda seroloji testlər (toksoplazmoz, exinokokkoz və digərləri üçün IgM/IgG).
5. Görüntüləmə — məsələn, exinokokk kistasının aşkarlanması üçün USM (klinikada USM həkimi tərəfindən aparılır).
6. Diaqnoz təsdiqləndikdən sonra — törədiciyə yönəlik (etioloji) müalicə.

Müalicə prinsipləri

• Müalicə yalnız diaqnoz təsdiqləndikdən sonra başlanır.
• Dərman və sxem parazitin növünə, xəstənin yaşına, çəkisinə, yanaşı xəstəliklərinə, allergik anamnezinə, qaraciyər və böyrək funksiyasına görə seçilir.
• Enterobiozda müalicə bütün ailə üzvlərini əhatə edir, gigiyena tədbirləri (yataq dəstlərini isti suda yumaq və s.) müalicənin bir hissəsidir.
• Müalicədən sonra lazım olduqda nəzarət analizi təyin olunur.
• Ot və bitkilərlə “təmizləmə”, səbəb tapılmadan vitamin və ya “parazit əleyhinə” vasitələr tətbiq olunmur.
• Mürəkkəb hallarda, məsələn exinokokk kistasında cərrahi müalicə və ya visseral leyşmaniozda stasionar müalicə lazım olduqda, xəstə müvafiq mütəxəssisə yönləndirilir.

Uşaqlarda xüsusi yanaşma

Uşaqlar bağça və məktəb mühitində parazitlərə daha çox yoluxur. Erkən aşkarlama və düzgün müalicə uşağın inkişafına mənfi təsir riskini azaldır. Dr. Aslanova uşaqların qəbulunun qorxusuz və rahat keçməsinə xüsusi diqqət ayırır. Dərman dozası uşağın yaşına və çəkisinə görə hesablanır.

Dr. Aslanovanın bu sahədəki fəaliyyəti

• 1999-cu ildən V.Y.Axundov adına ETTPİ-nin Yoluxucu xəstəliklər şöbəsində parazitar xəstəliklər, o cümlədən qurd invaziyaları üzrə klinik iş
• İTV “Yaxşı Həkim” — “Parazitlərin orqanizmdə yaratdığı xəstəliklər” (2022)
• “Dəri leyşmaniozunun klinik diaqnostikası və müalicəsi” məruzəsi, ETTPİ (2023)
• I Beynəlxalq Parazitologiya Konfransının moderator və məruzəçiləri siyahısında (2025)
• Klinik təcrübədə oynaqda yerləşən exinokokk kistası və uşaqda visseral leyşmanioz halları

Sual-cavab